Беларускі музей у Ляймене (Бадэн-Вюртэмберг) пераязджае ў Вільню у Літве. Пасля таго як музей на працягу многіх гадоў быў закрыты з-за недахопу наведвальнікаў, пасля працяглых перамоваў паміж горадам Ляймен і аб’яднаннем RAZAM e.V. урэшце ўдалося знайсці рашэнне: у будучыні экспанаты будуць даступныя для шырокай публікі ў Беларускім музеі Луцкевіча ў Вільні.

Гісторыя музея

Фатаздымкі беларускага музея Ляймена (2007). Аўтар: Аляксагдр Адзінец

Фабрычная праца моцна падарвала здароўе Попкі, і пасля заканчэння вайны ён мусіў праходзіць лячэнне ў некалькіх шпіталях. Вяртанне ў Беларусь для Папко было немагчымым, бо ён баяўся палітычнага пераследу з боку савецкіх уладаў. Таму большую частку свайго жыцця ў выгнанні ён працаваў у адміністрацыі амерыканскага вайсковага лагера.

З 1971 года Попка жыў у горадзе Ляймен і пачаў ператвараць у сваёй прыватнай кватэры (Goethestraße 1) калекцыю беларускіх прадметаў у музей. Значную падтрымку ён атрымаў ад беларускага навукоўца Барыса Кіта (1910–2018), які таксама жыў у эміграцыі і, між іншым, забяспечваў яго беларускай эміграцыйнай літаратурай з ЗША. Кіт, які карыстаўся высокім аўтарытэтам як прафесар матэматыкі ў Універсітэце штата Мэрыленд, у гэтай якасці звярнуў увагу бургамістра Ляймена на музей. У выніку Беларускі музей хутка стаў афіцыйна прызнанай славутасцю горада.

У 1982 годзе музей быў урачыста адкрыты ў прысутнасці бургамістра Герберта Эрбара (1933–2011). Спецыяльна створаная рабочая група заклікала беларусаў ва ўсім свеце далучыцца да стварэння экспазіцыі, перадаючы гістарычна значныя прадметы.

Калекцыя ўключала шматлікія экспанаты як з тагачаснай Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі (БССР), так і з беларускай дыяспары па ўсім свеце, у тым ліку з Германіі, Польшчы, Вялікабрытаніі, Францыі, Аўстраліі, ЗША, Канады і Аргенціны. Былі прадстаўлены кнігі і часопісы, элементы адзення, фатаграфіі, партрэты, іконы, посуд, а таксама іншыя прадметы паўсядзённага жыцця і памяці. Асаблівае месца займалі ўнікальныя дакументы выбітных аўтараў, такіх як Янка Купала, Якуб Колас, Браніслаў Тарашкевіч, Максім Гарэцкі і Усевалад Ігнатоўскі, а таксама шматлікія творы беларускай эміграцыйнай літаратуры.

Акрамя таго, Попка заснаваў у Ляймене Інстытут беларускай культуралогіі, які выдаваў уласныя публікацыі. У 1987 годзе па яго ініцыятыве на лясных могілках St. Ilgen быў усталяваны помнік беларусам, загінулым падчас Другой сусветнай вайны. Ён знаходзіцца непасрэдна насупраць магілы Попкі.

Спадчына Юрыя Попкі 

Незалежнасці Беларусі Попка ўжо не дажыў. Ён памёр 29 красавіка 1990 года. Аднак яго ўклад у беларуска-нямецкія адносіны працягваў жыць і пасля яго смерці.

Барыс Кіт так выказваўся пра свайго сябра Попка:

Я вельмі паважаў гэтага чалавека, які ўдалечені ад Радзімы нёс яе ў сэрцы, збіраў назапашваў усё, што нагадвала яе воблік. Ён можа і не спадзяваўся, што пацячэ ў Лаймэн, да нэтага беларускага куточка, спачатку тоненьнкі ручаёк беларусаў-эмігрантаў, энтузіястў беларускай справы, навукоўцаў, а потым і студэнты цэлым аўтобусам завітаюць, як гэта здарылася ў чэрвені 1994 года. Беларускія хлопцы і дзяўчаты, маладыя, прыгожыя, прыехалі сюды, каб праспяваць свае песн (гэта камерны хор Мінскага лінгвістычнага універсітэта) гораду, які даў прытулак сапраўднаму беларусу.

Сам Кіт у 1993 годзе, дарэчы, быў узнагароджаны бургамістрам Гербертам Эрбарам залатым медалём партнёрства «ў знак прызнання яго асаблівых заслуг у развіцці сяброўства паміж Рэспублікай Беларусь і горадам Ляймен».

У 1995 годзе дэлегацыя на чале з Гербертам Эрбарам наведала беларускі Наваградак. У супрацоўніцтве з ім ляйменскае аб’яднанне «Hilfe für Weißrussland» з 1995 па 2006 год у межах адзінаццаці гуманітарных канвояў даставіла ў незалежную Рэспубліку Беларусь аўтамабілі, лекі, медыцынскае абсталяванне, бальнічныя і доглядныя ложкі, школьную мэблю, адзенне, коўдры, цацкі і дзіцячае харчаванне. З-за нарастання бюракратычных перашкод з боку рэжыму пастаўкі былі спынены.

Канец і пераезд музея

У 1994 годзе тагачасны пасол Беларусі ў Германіі д-р Пятро Садоўскі стварыў апякунскую раду, якая павінна была кіраваць спадчынай Попкі. Аднак пасля яго адстаўкі беларуская амбасада пры новых уладах не праявіла цікавасці да музея.

Экспазіцыя некаторы час была даступная ў краязнаўчым музеі St. Ilgen, але была закрытая з-за адсутнасці наведвальнікаў. Пазней экспанаты на працягу многіх гадоў захоўваліся ў некалькіх сховішчах. У гэты перыяд невядомыя ўзламалі адно з сховішчах і пашкодзілі частку экспанатаў. У выніку воднага пашкоджання значная частка калекцыі была знішчана.

З студзеня 2026 года прадстаўнікі RAZAM e.V. перапакавалі захаваныя прадметы ў гарадскім архіве Ляймена, а ў сакавіку яны былі перавезены ў Вільню. Сёння яны экспануюцца ў Музеі Луцкевіча.

Крыніцы: 

• Bericht des Instituts der Bjelorussischen Kulturwissenschaften. Leimen 1993. 
• Адзінец, Аляксандр. Запавет эмігранта. Наша Ніва 2007. https://nashaniva.com/10221
• Савік, Лідзія. Космас беларуса: Жыццяпіс Б. Кіта, асветніка, вучонага, патрыёта. — Мн., 1996. S. 245-250. 

Дадатковыя матэрыялы:
Брашура “Bjelorussisches Museum”

BAZ 19.11.1981

Tageblatt 12.4.1982

Rhein-Neckar-Zeitung Rhein Neckar Zeitung 11.7.1982

Mannheimer Morgen Zeitungsartikel_5.9.1984